SURINAME DOOR ANDERE OGEN De confrontatie tussen verwachting en

werkelijkheid

Earl Liefden

[]

SURINAME DOOR ANDERE OGEN

De confrontatie tussen verwachting en werkelijkheid

Door Earl Liefden

VOORWOORD

Veel mensen kijken naar Suriname alsof het een droom is.Een warm

land.Groene natuur.Vriendelijke mensen.Rust.Vrijheid.Spirituele

diepgang.Vanuit de buitenkant lijkt het soms alsof Suriname een plek is

waar de mens eindelijk kan ademhalen. Vooral voor mensen uit Netherlands

of andere westerse landen lijkt het leven hier minder gehaast, minder

koud en menselijker.Maar achter die schoonheid leeft ook een andere

werkelijkheid.Een werkelijkheid van frustratie.Van systemen die moeizaam

werken.Van overleven.Van economische druk.Van teleurstelling.Van

vriendjespolitiek.Van botsingen tussen culturen, verwachtingen en

mentaliteiten.Veel buitenlanders komen naar Suriname met een beeld in

hun hoofd.Een droom.Een idee van vrijheid.Maar Suriname heeft iets

bijzonders:het laat je niet alleen het land zien…het laat je vooral

jezelf zien.Dit boek gaat niet over het afbreken van Suriname.Het gaat

over bewustwording.Over hoe mensen denken.Hoe culturen botsen.Hoe

verwachtingen pijn kunnen veroorzaken.En hoe een land tegelijkertijd

frustrerend én helend kan zijn.Want ondanks alles…blijven veel mensen

verliefd op Suriname.Waarom?Dat is precies wat we samen gaan ontdekken.

[]

INLEIDING

Het land dat je niet kunt uitleggen

Je kunt Suriname niet volledig uitleggen aan iemand die het nooit heeft

gevoeld.Je kunt praten over:de warmte,de regen,de wegen,de politiek,de

cultuur,de chaos,de muziek,de mensen…maar Suriname moet je ervaren.Het

is een land van tegenstellingen.Mensen kunnen arm zijn en toch eten

delen met de buurt.Iemand kan boos op je zijn en je de volgende dag

gewoon begroeten alsof er niets gebeurd is.Een afspraak van tien uur kan

om twaalf uur beginnen zonder dat iemand stress voelt.Voor de één voelt

dat als vrijheid.Voor de ander voelt dat als pure frustratie.En daar

begint het conflict.De meeste buitenlanders of terugkerende

diaspora-Surinamers maken dezelfde fout:ze proberen Suriname te

begrijpen vanuit het systeem waar zij vandaan komen.Maar Suriname werkt

niet zoals Europa.Niet zoals Amerika.Niet zoals de boeken.Suriname werkt

op gevoel.Op relaties.Op energie.Op overleving.Op improvisatie.Dat maakt

het mooi…maar soms ook gevaarlijk.Want wie Suriname niet begrijpt, kan

snel:teleurgesteld raken,emotioneel uitgeput raken,mensen verkeerd

interpreteren,of zelfs zichzelf verliezen.Toch gebeurt er iets

opvallends.Veel mensen die eerst wilden vluchten uit Suriname…beginnen

het later te missen.Niet vanwege perfectie.Maar vanwege iets diepers.Een

bepaalde menselijkheid.Een bepaalde ziel.En precies daarom is dit boek

geschreven.Niet om Suriname goed of slecht te noemen.Maar om eindelijk

eerlijk te kijken naar:de werkelijkheid,de cultuur,de frustraties,de

schoonheid,en de psychologische strijd tussen verwachting en

realiteit.Welkom in Suriname.Niet het Suriname van folders.Niet het

Suriname van politieke toespraken.Niet het Suriname van Facebook.Maar

het Suriname dat leeft achter de schermen.

[]

HOOFDSTUK 1

De droom waarmee buitenlanders aankomen

Vrijwel iedere buitenlander komt met een beeld.Sommigen zien Suriname

als een tropisch paradijs.Anderen zien kansen.Rust.Goedkoper

leven.Investeringen.Spirituele vrijheid.Of simpelweg een ontsnapping uit

het stressvolle Westen.Voor diaspora-Surinamers is het vaak nog

emotioneler.Zij keren terug met herinneringen van

vroeger:familiefeesten,muziek,eten,vakanties,liefde,saamhorigheid.In hun

hoofd leeft nog het Suriname van hun jeugd.Maar een land verandert.En

mensen veranderen ook.De eerste maanden voelen vaak magisch.De zon lijkt

warmer.Mensen lachen makkelijker.Buren praten met elkaar.Niemand lijkt

constant naar de klok te kijken.Voor iemand uit Europa voelt dat bijna

als een bevrijding.Geen constante haast.Geen koude sociale afstand.Geen

systeem waarin iedereen alleen met zichzelf bezig lijkt.Maar langzaam

begint de tweede fase.De realiteit.Plotseling ontdekt men:dat dingen

moeilijk geregeld worden,dat afspraken vaak veranderen,dat

betrouwbaarheid niet altijd vanzelfsprekend is,dat emoties sterker

meespelen dan regels,en dat geldproblemen overal zichtbaar zijn.En dan

komt de mentale botsing.Want veel buitenlanders denken:“Waarom werkt dit

niet gewoon normaal?”Maar wat is normaal?Normaal volgens welk

systeem?Volgens Europa?Volgens Nederland?volgens Amerika?Suriname heeft

een compleet andere geschiedenis opgebouwd.Een geschiedenis

van:kolonialisme,slavernij,contractarbeid,politieke

instabiliteit,economische afhankelijkheid,en

overlevingsmentaliteit.Daardoor hebben mensen geleerd flexibel te

leven.Niet alles draait hier om structuur.Soms draait het gewoon om

vandaag overleven.En precies daar begint het eerste grote misverstand

tussen buitenlanders en Surinamers.De buitenlander verwacht

efficiëntie.De Surinamer verwacht begrip.De buitenlander denkt in

tijd.De Surinamer denkt vaak in situatie.De buitenlander wil controle.De

Surinamer heeft geleerd te improviseren.Geen van beiden is volledig

fout.Maar zonder begrip ontstaat irritatie.En irritatie verandert

langzaam in oordeel.

[]

HOOFDSTUK 2

“No Spang” — rust of verborgen stress?

Eén van de bekendste woorden in Suriname is:“No spang.”Maak je niet

druk.Rustig.Het komt goed.Voor veel toeristen klinkt dat prachtig.Maar

voor iemand die hier moet wonen, werken of ondernemen…kan die

mentaliteit soms verwarrend worden.Want achter “no spang” zit vaak iets

diepers verborgen.Soms is het ontspanning.Maar soms

ook:vermoeidheid,teleurstelling,machteloosheid,economische stress,of

jarenlang leven zonder echte stabiliteit.Veel mensen in Suriname hebben

geleerd:dat te veel stress weinig verandert.Dus ontwikkelt men een

mentale bescherming:loslaten.Voor buitenlanders kan dat lijken

op:luiheid,onverschilligheid,gebrek aan discipline.Maar de werkelijkheid

is ingewikkelder.Wanneer een samenleving jarenlang te maken heeft met

onzekerheid, ontwikkelt zij andere manieren van omgaan met druk.Sommige

mensen vechten.Sommige mensen plannen.En sommige mensen leren

simpelweg:de dag nemen zoals die komt.Dat betekent niet dat mensen geen

dromen hebben.Integendeel.Veel Surinamers zijn extreem

creatief.Ondernemend.Slim.Sociaal sterk.Maar vaak

ontbreekt:structuur,ondersteuning,vertrouwen in systemen,of financiële

zekerheid.Daardoor ontstaat een samenleving waarin improvisatie

belangrijker wordt dan planning.En precies daar botsen veel

buitenlanders emotioneel.Want zij zien chaos waar anderen gewoon

aanpassing zien

[].

HOOFDSTUK 3

Het land van connecties

In veel westerse landen gelooft men sterk in systemen.Regels zijn

regels.Procedures zijn procedures.In Suriname werkt de werkelijkheid

vaak menselijker… maar ook ingewikkelder.Hier zijn connecties

belangrijk.Wie ken je?Wie helpt je?Wie vertrouwt je?Voor buitenlanders

voelt dit soms oneerlijk.Maar historisch gezien komt dit voort uit

wantrouwen richting systemen die mensen vaak teleurstelden.Daardoor

vertrouwen veel mensen eerder:familie,vrienden,kennissen,netwerken,dan

officiële instanties.Dat heeft voordelen:sterke sociale

banden,onderlinge hulp,snelle informele oplossingen.Maar ook

nadelen:vriendjespolitiek,corruptie,ongelijke kansen,frustratie bij

mensen zonder netwerk.En veel buitenlanders begrijpen niet direct dat

relaties in Suriname soms belangrijker zijn dan papieren.

[]

HOOFDSTUK 4

Wanneer verwachtingen beginnen te breken

De meeste mensen merken het niet direct.In het begin praten ze nog

positief.“Ik moet gewoon wennen.”“Het is een cultuurverschil.”“Alles

komt wel goed.”Maar langzaam begint iets te veranderen.Kleine irritaties

worden groter.De hitte begint zwaarder aan te voelen.Afspraken die niet

nagekomen worden beginnen persoonlijk te voelen.Trage dienstverlening

verandert van grappig naar vermoeiend.En dan komt de gevaarlijkste

fase:de mentale vergelijking.De buitenlander begint constant te

vergelijken met het land waar hij vandaan komt.“In Nederland zou dit

sneller gaan.”“In België lossen ze dit direct op.”“Waarom werkt internet

hier zo slecht?”“Waarom zegt niemand gewoon eerlijk wat hij bedoelt?”Die

vergelijking lijkt logisch.Maar precies daar begint de innerlijke

strijd.Want hoe meer iemand Suriname probeert te meten met buitenlandse

standaarden…hoe groter de frustratie wordt.Veel mensen beseffen niet dat

emigreren of terugkeren niet alleen een fysieke verandering is.Het is

een psychologische overgang.Je verliest

onbewust:structuur,voorspelbaarheid,controle,gewoontes,en soms zelfs je

identiteit.En daardoor ontstaan emoties die mensen niet

verwachten:irritatie,heimwee,boosheid,vermoeidheid,eenzaamheid,mentale

uitputting.Sommige buitenlanders beginnen zelfs neer te kijken op de

samenleving.Ze noemen

mensen:lui,ongeorganiseerd,corrupt,onprofessioneel.Maar vaak begrijpen

ze niet dat ze eigenlijk vechten tegen hun eigen verlies van

controle.Want Suriname dwingt mensen om flexibeler te worden.En niet

iedereen kan daarmee omgaan.

[]

HOOFDSTUK 5

De verborgen kracht van Surinamers

Veel buitenlanders zien eerst de problemen van Suriname.Maar na langere

tijd beginnen sommigen iets anders te zien.Kracht.Een bijzondere mentale

kracht.Want ondanks:economische druk,politieke teleurstellingen,beperkte

kansen,stijgende prijzen,onzekerheid,blijven veel mensen lachen.Dat

begrijpen veel buitenlanders niet.Hoe kan iemand met weinig toch

delen?Hoe kan iemand die zelf problemen heeft toch anderen helpen?Hoe

kan een samenleving met zoveel uitdagingen toch blijven functioneren?Het

antwoord ligt diep in de cultuur.Surinamers zijn historisch gevormd door

overleving.De samenleving bestaat uit mensen met achtergronden

van:slavernij,contractarbeid,migratie,jungle-overleving,koloniale

onderdrukking,economische strijd.Daardoor leeft er een collectieve

kracht:aanpassen.Veel mensen hebben geleerd:“Hoe moeilijk het ook wordt…

we gaan door.”En precies daarom kunnen buitenlanders soms schrikken van

de mentale weerbaarheid van de gewone Surinamer.Mensen bouwen bedrijven

vanuit niets.Moeders voeden complete gezinnen op onder zware

omstandigheden.Jongeren zoeken kansen ondanks beperkte middelen.Ja, er

zijn problemen.Maar er is ook een enorme overlevingsintelligentie.Alleen

wordt die vaak onderschat.

[]

HOOFDSTUK 6

Waarom sommige buitenlanders verliefd blijven op Suriname

Het vreemde is:Ondanks alle frustraties…blijven veel mensen tóch houden

van Suriname.Sommigen vertrekken zelfs boos…maar praten jaren later nog

steeds over het land.Waarom?Omdat Suriname iets raakt wat veel moderne

samenlevingen verloren hebben.Menselijk contact.In veel westerse landen

leven mensen efficiënt…maar emotioneel geïsoleerd.Iedereen

werkt.Iedereen rent.Iedereen plant.Maar veel mensen voelen zich leeg.In

Suriname gebeurt iets anders.Mensen praten makkelijker met elkaar.Buren

kennen elkaar nog.Kinderen spelen buiten.Muziek leeft op straat.Mensen

bezoeken familie zonder afspraak.Voor sommige buitenlanders voelt dat

chaotisch.Maar voor anderen voelt het eindelijk levend.En daar ontstaat

een innerlijke tweestrijd.Want rationeel zien ze de problemen.Maar

emotioneel voelen ze zich meer verbonden.Veel buitenlanders zeggen

uiteindelijk:“Suriname maakt me gek… maar ik voel me hier wel mens.”En

precies dat maakt het land moeilijk uit te leggen.

[]

HOOFDSTUK 7

De botsing tussen Europese controle en Surinaamse flexibiliteit

Eén van de grootste culturele botsingen ontstaat rondom controle.Mensen

uit landen zoals Netherlands of Belgium zijn vaak opgegroeid

met:planning,structuur,Agenda’s,verzekeringen,procedures,punctualiteit.Controle

geeft veiligheid.Maar in Suriname werkt het leven vaak minder

voorspelbaar.Waarom?Omdat de samenleving historisch gezien veel

instabiliteit heeft gekend.Wanneer systemen regelmatig veranderen, leren

mensen:flexibel overleven.Dus ontwikkelt men een andere mentale

houding:improviseren,aanpassen,relaties gebruiken,oplossingen zoeken

onderweg.Voor buitenlanders voelt dit soms onveilig.Maar voor veel

Surinamers voelt juist té veel controle verstikkend.Daarom ontstaan vaak

misverstanden.De Europeaan denkt:“Waarom plannen jullie niet beter?”De

Surinamer denkt:“Waarom maak jij je zo druk?”Geen van beiden begrijpt

direct dat ze vanuit totaal andere h istorische ervaringen leven.

[]

HOOFDSTUK 8

Geld, status en de druk van uiterlijk

Een ander punt dat veel buitenlanders opvalt in Suriname is de sterke

focus op uitstraling.Mensen kunnen financieel zwaar zitten…maar

toch:dure kleding dragen,een mooie auto willen,feest blijven vieren,of

koste wat kost status willen tonen.Voor buitenlanders lijkt dat soms

onverantwoord.Maar achter dit gedrag zit psychologie.In samenlevingen

waar economische onzekerheid groot is, wordt uiterlijk vaak een vorm van

waardigheid.Mensen willen laten zien:dat ze meetellen,dat ze niet

gebroken zijn,dat ze succes uitstralen,dat ze respect verdienen.Status

wordt daardoor emotioneel belangrijk.Niet alleen uit trots…maar soms ook

uit bescherming.Want in kleine samenlevingen kijken mensen veel naar

elkaar.Er wordt gepraat.Vergelijken gebeurt constant.Succes wordt

zichtbaar gemaakt.Daardoor ontstaat sociale druk.En sommige

buitenlanders raken uitgeput van:roddels,sociale verwachtingen

jaloezie,bemoeienis.Toch begrijpen zij vaak niet dat deze sociale

dynamiek diep verbonden is met een kleine samenleving waarin iedereen

elkaar kent. []

HOOFDSTUK 9

Het moment waarop mensen zichzelf tegenkomen

Na langere tijd gebeurt er iets opvallends.Veel buitenlanders denken

eerst dat hun grootste strijd met Suriname is…maar uiteindelijk

ontdekken ze:de strijd zit vaak in henzelf.Want Suriname haalt maskers

sneller weg.Zonder de constante snelheid van het Westen komen emoties

omhoog:onzekerheid,controlebehoefte,frustratie,onrust,leegte.Mensen die

altijd druk waren met werk en structuur…worden ineens geconfronteerd met

stilte.En stilte onthult veel.Sommigen groeien daardoor

spiritueel.Anderen raken juist verdwaald.Want Suriname vertraagt

mensen.En wanneer een mens vertraagt…begint hij zichzelf te horen.Dat is

waarom sommige mensen genezen in Suriname.En waarom anderen juist

breken.

[]

HOOFDSTUK 10

Suriname als spiegel

Misschien is dat uiteindelijk de echte waarheid.Suriname is geen perfect

land.Maar het is wel een spiegel.Het laat zien:hoe afhankelijk mensen

zijn geworden van controle,hoe systemen mensen gevormd hebben,hoe stress

normaal is geworden,hoe moeilijk echte rust tegenwoordig voelt.Voor

sommigen is Suriname chaos.Voor anderen is het vrijheid.Voor sommigen is

het frustratie.Voor anderen is het thuiskomen.Maar één ding doet het

land bijna altijd:het verandert mensen.Want wie lang genoeg in Suriname

leeft…gaat anders kijken naar:tijd,relaties,geld,familie,Lust,en het

leven zelf.En misschien is dat precies waarom zoveel mensen, ondanks

alles, nooit volledig loskomen van het land.Niet omdat Suriname perfect

is.Maar omdat het iets blootlegt wat veel mensen diep vanbinnen

kwijtgeraakt zijn.Menselijkheid.

[]

SLOTWOORD

Dit boek was geen aanval op Suriname.En ook geen verdediging.Het was een

spiegel.Een eerlijke blik

op:cultuur,frustratie,verwachtingen,overleving,liefde,en

bewustwording.Want uiteindelijk gaat dit boek niet alleen over

Suriname.Het gaat over mensen.Over hoe wij kijken.Hoe wij oordelen.Hoe

wij vergelijken.En hoe wij soms vergeten dat iedere samenleving gevormd

wordt door haar geschiedenis.Misschien moet Suriname niet perfect worden

om waardevol te zijn.Misschien moet het eerst begrepen worden.En

misschien…moeten mensen ook zichzelf beter leren begrijpen wanneer ze

naar een ander land kijken.Want soms zegt onze irritatie meer over

onszelf…dan over het land waar we naar kijken.

EINDE

SURINAME DOOR ANDERE OGEN De confrontatie tussen verwachting en

werkelijkheid

Door Earl Liefden